«Тіл – асыл қазына»
1-4 сынып оқушыларына арналған тәрбие сағаты
Тақырыбы: Тіл – асыл қазына
Түрі: Танымдық тәрбие сағаты
Ұзақтығы: 30–35 минут
Мақсаты:
Оқушыларға ана тілінің қадір-қасиетін түсіндіру, қазақ тілін құрметтеуге, таза сөйлеуге және тіл байлығын бағалауға тәрбиелеу.
Міндеттері:
- Ана тілі туралы түсініктерін кеңейту;
- Қазақ тілінің бай әрі көркем тіл екенін ұғындыру;
- Сөздерді дұрыс, әдепті қолдануға үйрету;
- Оқушылардың тілге деген сүйіспеншілігін арттыру.
Көрнекіліктер:
Қазақ әліпбиі, мақал-мәтелдер, тіл туралы нақыл сөздер, түрлі түсті карточкалар, суреттер.
І. Ұйымдастыру кезеңі
Мұғалім:
Армысыздар, құрметті ұстаздар, қымбатты оқушылар!
Бүгінгі тәрбие сағатымыздың тақырыбы – «Тіл – асыл қазына».
Тіл – адамдардың бір-бірімен сөйлесіп, ой бөлісуіне мүмкіндік беретін ұлы құрал. Әр халықтың өз ана тілі бар. Ана тілімізді құрметтеу – туған жерімізді, халқымызды құрметтеу.
Ендеше, бүгінгі сабағымызды жақсы көңіл күймен бастайық.
«Шаттық шеңбері»
Балалар бірге:
Ана тілім – ардағым,
Жүрегімде бар әнім.
Тілім менің – тірегім,
Қазақ тілі – жүрегім!
ІІ. «Тіл дегеніміз не?» әңгімелесу
Мұғалім:
Балалар, «тіл» деген сөзді естігенде ойларыңа не келеді?
Балалардың жауаптары:
- Қазақ тілі.
- Ана тілі.
- Сөйлеу.
- Сөз.
- Әңгімелесу.
Мұғалім:
Дұрыс айтасыңдар!
Тіл арқылы біз ойымызды жеткіземіз, білім аламыз, достарымызбен сөйлесеміз. Ана тіліміз – халқымыздың ең үлкен рухани байлығы.
Сондықтан «Тіл – асыл қазына» деп айтамыз.
ІІІ. «Ана тілім» өлеңдері
1-оқушы:
Ана тілім – ардағым,
Ана тілім – бар бағым.
Тілімізді құрметтеп,
Биік ұстап әрдайым.
2-оқушы:
Қазақ тілі – өз тілім,
Қазақ тілі – сөз тілім.
Ана тілін құрметтеу –
Әр баланың міндеті.
3-оқушы:
Тілім менің – тірегім,
Тілім менің – жүрегім.
Ана тілін ардақтап,
Өсіп келе беремін.
4-оқушы:
Тіл арқылы сөйлейміз,
Тіл арқылы күлеміз.
Ана тілін сүйетін
Білімді бала боламыз!
- «Мақал – сөздің мәйегі»
Мұғалім:
Қазақ халқы сөз өнерін ерекше бағалаған. Ата-бабаларымыз тіл туралы көптеген мақал-мәтел қалдырған.
Мен мақалдың басын айтамын, сендер жалғастырыңдар.
- Өнер алды – ...
Балалар: Қызыл тіл. - Тіл тас жарады,
Тас жармаса ...
Балалар: Бас жарады. - Басқа пәле – ...
Балалар: Тілден. - Тіл – ...
Балалар: Қылыштан өткір. - Жақсы сөз – ...
Балалар: Жарым ырыс.
Мұғалім:
Жарайсыңдар! Мақал-мәтелдер арқылы халқымыздың сөзге үлкен мән бергенін көреміз.
- «Сиқырлы сөздер» ойыны
Мұғалім:
Балалар, әдепті адамның сөзінде қандай сөздер көп кездеседі?
Балалар:
«Сәлеметсіз бе?», «Рақмет», «Өтінемін», «Кешіріңіз», «Қош келдіңіз!»
Мұғалім:
Дұрыс! Ендеше, «Сиқырлы сөздер» ойынын ойнайық.
Мен жағдайды айтамын, сендер қандай сөз айту керектігін табасыңдар.
- Біреу саған көмектесті. Не айтасың?
Балалар: Рақмет!
- Бір нәрсе сұрағың келді. Не айтасың?
Балалар: Өтінемін!
- Біреуді ренжітіп алдың. Не айтасың?
Балалар: Кешіріңіз!
- Досыңды таңертең көрдің. Не айтасың?
Балалар: Сәлем!
- Үлкен кісімен кездескенде не айтасың?
Балалар: Сәлеметсіз бе!
Мұғалім:
Әдепті сөз – адамның көркі. Сондықтан жақсы сөздерді жиі қолданайық!
- «Сөз құра» ойыны
Мұғалім тақтаға әріптер жазады:
А – Н – А
Балалар қандай сөз шықты?
Балалар: АНА!
Мұғалім:
Ал енді:
Т – І – Л
Балалар: ТІЛ!
Мұғалім:
Тағы бір сөз:
О – Т – А – Н
Балалар: ОТАН!
Мұғалім:
«Ана», «тіл», «Отан» – бір-бірімен тығыз байланысты қасиетті сөздер.
VII. «Тіл білгірі» сұрақ-жауап
Мұғалім:
- Біздің ана тіліміз қандай тіл?
Балалар: Қазақ тілі.
- Қазақ тілінде не бар?
Балалар: Әріптер, сөздер, сөйлемдер, өлеңдер, мақал-мәтелдер.
- Адамдар тіл арқылы не істейді?
Балалар: Сөйлеседі, ой бөліседі, бір-бірін түсінеді.
- Ана тілін құрметтеу керек пе?
Балалар: Иә!
- Үлкендермен қалай сөйлесу керек?
Балалар: Әдепті, сыпайы сөйлесу керек.
- Досымызға жаман сөз айтуға бола ма?
Балалар: Жоқ!
VIII. Сергіту сәті
Мұғалім:
Ал енді бәріміз бірге қимыл жасап, сергіп алайық!
Біз әдепті баламыз,
(қолды жоғары көтереді)
Сәлемдесіп аламыз.
(бір-біріне қол бұлғайды)
Рақмет айтып әрдайым,
(қолдарын жүрек тұсына қояды)
Жақсылыққа барамыз.
(алға қарай қадам жасайды)
Ана тілін сүйеміз,
(қолдарын жүрекке қояды)
Таза сөйлеп жүреміз!
(бас бармақтарын көрсетеді)
- «Жалғастыр» ойыны
Мұғалім:
Мен сөйлемнің басын айтамын, сендер жалғастырасыңдар.
Ана тілім – ...
Балалар: Байлығым!
Қазақ тілі – ...
Балалар: Ана тілім!
Тіл – ...
Балалар: Асыл қазына!
Жақсы сөз – ...
Балалар: Жарым ырыс!
Ана тілін ...
Балалар: Құрметтейміз!
- «Тіл – асыл қазына» әні
(Оқушылар ана тілі туралы өздеріне таныс әнді орындайды.)
Мұғалім:
Ән арқылы да біз ана тілімізге деген сүйіспеншілігімізді білдіреміз.
XII. Қорытынды
Мұғалім:
Балалар, бүгін біз не туралы әңгімелестік?
Балалар:
Тіл туралы!
Мұғалім:
Ана тіліміз қандай тіл?
Балалар:
Қазақ тілі!
Мұғалім:
Ана тілімізді қалай құрметтейміз?
Балалар:
Қазақ тілінде дұрыс сөйлейміз, оқимыз, үйренеміз және таза сөйлеуге тырысамыз.
«Ана тіліне арналған уәде»
Мұғалім:
Ендеше, бәріміз бірге уәде берейік!
Балалар бірге қайталайды:
Мен ана тілімді құрметтеймін!
Қазақ тілінде таза сөйлеуге тырысамын!
Жақсы сөздерді жиі қолданамын!
Үлкендерді сыйлаймын!
Достарымды құрметтеймін!
Ана тілімді үйреніп, қастерлеймін!
Барлығы:
Ана тілім – асыл қазынам!
Қорытынды сөз
Мұғалім:
Тіл – халықтың жүрегі, ұлттың жаны. Ана тілімізді құрметтеп, оның байлығын сақтап, кейінгі ұрпаққа жеткізу – баршамыздың міндетіміз.
Тілімізді сүйейік, таза сөйлейік, жақсы сөз айтып жүрейік!
Тіліміз тұғырлы, еліміз ғұмырлы болсын!
Тәрбие сағатымыз аяқталды. Назарларыңызға рақмет!
